Saridje blog, sayfa 45

Aslında en basit haliyle bir al-ver meselesi olarak seçime bakarsanız, bugün itibariyle Türkiye’nin içine düştüğü son derece absürt bir tablo görürsünüz: Problemleri çözmesi için oy verdiğiniz iktidar, vaat ettiklerini hayata geçirmek yerine yeni krizler üretti. Bu durum, neredeyse kesintisiz şekilde 14 yılı aşkın süredir devam ediyor.

Artık “Problem nedir?” sorusu bile anlamını yitirdi. İktidarın el değiştirmesi dahi başlı başına devasa bir çıkmaza dönüşmüş durumda. Slavoj’un V for Vendetta örneğinde olduğu gibi, “Tamam, iktidar gitti… peki ya şimdi?” sorusuyla karşı karşıya kalacağız.

Öyle büyük bir enkaz var ki, bu yükün altına girecek birini bulmak hiç kolay olmayacak.

Her başlangıç, “Nasıl bitecek?” sorusu ile başlar.

İşlerin istediğin gibi sonuçlanma ihtimali, istediğin gibi olmama ihtimaline kıyasla çok düşüktür.

Nasıl biteceğini kontrol edemezsin.

Nasıl başlayacağı ise tamamen senin elindedir.

Dün bir dostum, Çinli bir diplomatın ‘Çin 5000 yıldır var, Amerika yokken biz vardık!’ diyerek verdiği bir röportajı paylaştı. Çin, 1960’larda açlık ve sefalet içinde iken ABD Ay’a ayak basmaya hazırlanıyordu. Öncelikle Amerika ile ilgili anlamanız gereken önemli bir olgu şudur: Birleşik Krallık, Roma’nın devamıdır. Amerika, Birleşik Krallık’ın devamıdır. Ve belki de Antik Mısır, Yunan ve hatta Osmanlı’nın.

Dolayısıyla, Çinli diplomat çok hatalı. ABD’nin kümülâtif kültürü, Çin’den daha eskidir. Çin kültürünü transfer edememiştir. Eski olsa ne yazar?

Kültür, bedenin evrimi gibi evrim geçirir. En güçlüsü ve en iyi adapte olan kazanır. Bugün -ister beğen ister gargara yap- hakim kültür Amerikan’dır.

Bayrak Çin’e geçer mi? Hiç zannetmiyorum. Hindistan? Çok düşük ihtimal. Arap dünyası? İmkansız.

Bu işler parayla ve İHA’yla olmaz.

Bunu anlamıyorsan, sende hiç ümit yok demektir.

Bugüne kadar, son 20 yılda yaşadığımız her olumlu ve olumsuz gelişme listeli bir şekilde mevcut iktidar ve muhalefet destekçilerine sunulsa ne olurdu?

Maalesef, bu bizim seçmen için bir veri egzersizi değil, kabile sadakati testi olurdu.

Türkiye’de siyaset, rasyonel artı-eksi hesabından çok duygusal aidiyet üzerine inşa edilmiştir.

Nihayetinde hiçbir şey değişmezdi.

Zaman kaybı.

Herhangi bir spor müsabakasında bir oyuncunun diğerine terlediği için şikayet ettiğini duymazsınız. Çünkü şartlar olabildiğince eşittir ve herkes terler.

Koşulların neredeyse aynı şekilde davrandığı diğer her durum için: Çok stresliyim, hepimiz öyleyiz. Çok acil, hepimiz için öyle. Çok yoruldum, hepimiz yorulduk.

Evet, sızlanmak, mızmızlanmak iyi hissettirir.

Anlamlı olması için mücbir koşullar gerekir.

Hata yaptığını kabul etmek insan için çok zordur.

Evet, olgular değişmez; ama gerçeklikler değişir. Gerçeği, inançlarımızdan hurafelerimize kadar birçok girdi şekillendirir.

Bu ülkenin insanı, dünden bugüne birçok hata yaptı.

Bu hatalarla yüzleşmeme gibi bir hataya düştüğümüz ise aşikâr. Çok net.

Bulunduğumuz aşamada burnumuz yere sürtülecektir. Alternatif yok.

Billy Beane sıra dışı bir menajerlik örneği sergiledi. Oakland A’s’e yaptığı yatırım, sadece zaman, emek ve sonuç odaklı klasik bir yaklaşım değildi. İçinde, çoğu zaman fark edilmeyen bir belirsizlik bahsi barındırıyordu. Bu aynı zamanda duygusal bir yatırımdı. Evet, tarih yazdı ama karşılığını hakkıyla alamadı.

Çevremizde küçük ya da büyük ölçekli markalara ve işlerine bu şekilde yatırım yapan birçok insan var. Birçoğu, orta ve uzun vadede umduğu karşılıkları göremeyince tükeniyor. Duygusal yatırım, insanı gerçekten yıpratıyor.

Peki, başka bir yolu var mı?

Vallahi, eğer sevdiğin işi yapıyorsan, yok.

Sevmediğin işi yap.

Sağlıklı bir ekonominin en kritik göstergesi, geleceğe dönük belirsizliklerin sınırlandırılmış olmasıdır. Bu ölçüt, ekonomi biliminin sosyal bilimler dünyasına yaptığı en somut katkıdır. Gerçek bir mihenk taşıdır.

Türkiye’nin en büyük, evet, en büyük problemi belirsizliktir. Ve bu belirsizliğin temel sebebi, açıkça söyleyelim: “Tek adam” rejimidir.

Ekonomi, güvenle çalışır.

Sermaye, öngörüye koşar.

Yatırımcı, kurumlara bakar.

Kurallar kişilere değil, ancak sistemlere bağlıysa işler yolunda gider.

İstediğin Yalana Sarılabilirsin…

Kendine istediğin yalanı söyleyebilirsin: “Her şey kontrol altında.”, “Geçici bu.”, “Zaten tüm dünya böyle.”

Ama bu gerçeğe gözünü kaparsan emin ol ki, sadece Gen Z (1997–2012) ve Gen Alpha (2013–2025) değil, bir sonraki nesil de boka batacaktır.

İnsanlık olarak bazı temel hakikatleri anlayabilmek için ağır bedeller ödedik.

Gücün er ya da geç yozlaşacağı, bu yüzden mutlaka sınırlandırılması gerektiği…

Hukukun, herkes için vazgeçilmez olduğu…

Ve bireyin özgürlük haklarının, lafla değil, garantiyle korunması gerektiği…

Bunlar hata payı olan teorik fikirler değil. Bunlar insanlığın acı çekerek, kanla, yıkımla, tarihe kazıyarak öğrendiği gerçeklerdir.

Eğer sen hâlâ “Biz oy verdik ama böyle olsun diye değil…” diyenlerdensen, kusura bakma ama bu temel prensipleri hiçbir zaman anlamamışsın demektir.

Bugün yaşadığın şeyler kriz değil, sadece küçük birer semptomdur.

Ve evet, seni daha beter günler bekliyor.

Çünkü anlamayan için tarih, kendini tekrar etmekten asla yorulmaz.

Bugünler, adaletin revaçta olmadığı hissini verebilir.

Ama inan ki, neredeyse hiçbir yerde, hiçbir dönemde bu farklı olmadı.

Haklı olduğunu ispat etmenin bedeli, her zaman haklı olmanın önünde durmuştur.

Maalesef.