Türkçe

NVIDIA’da esen sert rüzgârın asıl sebebini bilmiyoruz. Evet, ben de sizin okuduklarınızı okuyor ve duyduklarınızı duyuyorum ama şundan emin olun: bilmiyoruz. Bilemeyiz. Hiçbir zaman da bilemeyeceğiz.

Bu seviyede yaşanan kırılmalar ve hadiseler olayın birebir içinde olanlar ve çok yakınları dışında bilinmez.

İhtimaller sıralanır ve bazısı gerçeğe çok yakın tahminler yapabilir ama gerçek ne? Asla bilemeyeceğiz.

Bu gündemleri kovalayarak vakit kaybetmeyin. Büyük ve kapsamlı teorilerin peşine düşmeyin. Bu büyük bir yanılsamadır. Sonuçları analiz edip etkilerini takip edin, bu önemlidir. Ama asla nedenin peşine düşmeyin.

Türkiye, imalat sanayi PMI sıralamasında 17 gelişmekte olan ülke arasında 16’ncı. Dünya sanayisi büyürken bizde üretim koşulları 31 aydır kötüleşiyor. Sanayideki %2,6’lık artışın %81’i yalnızca iki sektörden geliyor. Bu tabloya “sanayide büyüme” demek, enkazın üzerinde ayakta kalan iki binayı gösterip “şehir gelişiyor” demektir.

Veri bunu yapar. Sizi “bak bu tarafa” diyerek kandırabilir. Kanmamanız için iki şey gereklidir:

1- Fanatik olmamak,
2- Okuyabilmek.

Siz deniz yaran Musa ve suda yürüyen İsa istiyorsunuz. Birinin sizin için işleri yoluna koymasını bekliyorsunuz. Bir yetkili arıyorsunuz. Yine. Her şeye rağmen. İnanılmaz.

P.S. Türkiye’yi yorumlamaya geri dönmedim. Türkiye şu anda aklı başında herkes için büyük bir ibret abidesi.

Sebep ve sonuç genellikle çalışır.

Ancak çoğunlukla bizim düşündüğümüz ve deneyimlediğimiz kadar hızlı sonuçlar vermez.

Bulutlar yağmur, ateş sıcaklık, düşme kırılma…

Bu sonuçlar anidir.

Çok yemenin kiloya dönmesi ise zaman alır. Ya da ciğerlerin yorulması bir sigarayla olmaz. Hafızan birkaç saat doomscrolling yaparak uyuşmaz, o aylar alır.

Keza sosyal meselelerin, politikanın veya AI gibi teknolojik gelişmelerin sonuçları da belli belirsizdir. Ancak sebepleri genellikle gök gürültüsü kadar dramatiktir. Bu drama bize sonuçların hemen boy göstereceği yanılgısını verir.

Hayır, hayır…

Toplumsal sonuçlar ciddi zaman alır.

Son dakika haberlerinde sebepleri okuduğunda paniğe kapılma.

2024’te şunu yazmıştım: “(…) Bir kurucular ekibi de olmadığından tek büst sahibi odur. Ve belki de Atatürk’ün en büyük talihsizliği budur. Atatürk yalnızdır.”

Evet, maalesef öyledir. Ve bu övünülecek bir şey değildir. Tek adamlık ne adama ne de halkına iyi gelmez.

Biz bununla maalesef övünen bir toplumuz.

Yine 2023’te şunu yazmıştım:

“Atatürk ‘100 yılda 2, bilemedin 1 tane daha Mustafa Kemal çıkartırlar herhalde…’ diye düşünmüştür.”

Çıkartamadık.

Herhangi bir perakende zincirinde çalışanlarla konuşmayı çok severim. Tabii ki iş yükü altında olmadıklarını gördüğüm ve müsait olduklarını anladığım noktada.

Bugün bir kafe markasının şubesindeydim. Bu markaya ilk ziyaretimdi. İçerisini ve fiyatları çok beğendim. Sıfır sıra vardı. Ortam müsaitti. Çalışan baristaya birkaç soru sordum. Son sorum “Bu bir Türk markası mı?” oldu. Cevap: “Bizim patron Türk ama marka Türk mü bilmiyorum.”

“Bizim patron”dan kastı franchise alan kişi.

Bazen işlere ve olasılıklara bakıp insanlar neden buralara atlamıyor ve darboğaz oluşmuyor diye düşünüyorum. Sonra böyle karşılaşmalar yaşıyorum. Seviye bu, anlıyor musun? Umursamazlık seviyesi bu. Bunu geride bırakmak ve yenmek çok kolay.

Eleştirebilmek özgüvenin veya riskin konusu olmamalıdır. Eleştirebilmek temel bir kişisel özgürlük meselesidir ve istenildiği zaman yapılabilmelidir.

Eleştirinin yeri, sırası ve sair kısıtlamalar da abidik gubidik tek adam düzeni Orta Doğu çukuru uydurmasıdır.

“Eleştirinin dozu” tanımlaması yine bir eleştiri bilmezin işidir. Eğer hakaret veya fiziki saldırı varsa bunlar hakaret veya fiziki saldırıdır. Dozu kaçmış eleştiri değildir.

Halka açık, yani umuma tabi yaptığın her iş her zaman, her yerde ve herkes tarafından eleştirilebilir.

Eleştirebiliyor muyuz? Hayır.

Neden? Çünkü Orta Doğuluyuz.

Hayırlı haftalar.

The Heart of the Beast’i izledim. Yarın pazar, boş vaktin varsa izle.

Hayatta kalma içgüdüsü kalıtsal bir şey olabilir. Bu bir mekanizma. Onu besleyen yakıt ise sevgi. Ve nihayetinde her şeyin özeti de o: Sevgi.

Gittiğinde seni kim özleyecek?

Mutlu pazarlar.

Siyah ırkın varlığı beyaz ırkla ciddi bir kontrast oluşturuyor. Dünyada beyaz veya siyah ırktan birinin olmadığını düşünün; bu görsel kontrast hayli hayli mavi gözlü ve sarışın insanlar ile siyah saçlı ve kahverengi gözlü insanlar arasında sağlanabilirdi. Tabii ki gruplaşmanın sağlanması şartıyla. Mavi gözün binlerce yıl önce Kuzey Avrupa’da ortaya çıkmış tek bir mutasyondan geldiğini biliyoruz. Ancak bu gen neredeyse her ırkta mevcut. Varsayımsal bir senaryoda mavi gözün sadece bir kıtaya has olduğunu ve melezlik dışında geçişken olmadığını farz edersek bu gruplaşma bir ırk doğuracaktır.

Bu gruplaşmanın kültür üretmesi ise ırkın oluşmasının arkasındaki gerekçelerden fazlasıyla bağımsızdır.

ABD’de yaşanmış sert segregasyon, yani ırk ayrımcılığı da görsellikle değil, kültürle ilgilidir. Nasıl kültürel farklılıklar nedeniyle Çingeneler bir yerde gruplaşıyor, Sivaslılar, Rumelililer İstanbul ve Bursa’da belli mahallelere yayılıyor, dernekler, vakıflar kuruyorsa, Somalililer de Minnesota’da gruplaşmışlardır.

ABD ırkçı mıdır? Kesinlikle bizden fazla değil. Ve kesinlikle dünya ortalamasının çok altındadır.

Sizi bir diğer kültüre mesafeli durduran her kültürel farklılık bir indikatör taşır. Bu sadece cildin rengi değil, aksan ve giyim kuşam bile olabilir. Bir kültüre ön yargısız mesafeli durmak ırkçılık değildir. Hep söylerim, bugün Acıbadem’e 50 bin Senegalli yerleştirin, Acıbadem’de 1 yıl sonra mahalle iç savaşı çıkar. Bu Acıbadem’i ırkçı yapmaz. Senegallileri işgalci yapar.

Bugün bu konu üzerine konuşmamın nedeni yaşadığımız kültür savaşlarının dünyayı getirdiği kırılma noktasının arkasındaki irrasyonalitedir. Bazı insanlar maalesef dünya vatandaşı kavramına inanıyor ve kültürler arası farklılıkları görmezden geliyorlar. Pişman olacaklar.

Bu dünyada kavrayamayacağımız kadar kötülük ve aynı şekilde bir o kadar iyilik var. Ve muhtemelen hiçbir zaman hangisinin hâkim olduğunu anlayamayacağız.

Akıl sağlığı ve kalıtsal kusurlar dışında kötülüğü besleyen duygular aşağı yukarı belli: hırs, nefret, öfke, kıskançlık, korku, utanç ve benzerleri. Diğer taraftan iyiliği motive edebilen her şey fedakârlığın etrafında örülüyor. Biri hiç tatmin olmuyor ve diğeri tatmin olabilecek kadar dinlenemiyor. İyilik hep yorgun.

Bu mücadelenin en acı tarafı da geçişkenlikteki dengesizlikte gizleniyor. İyilikten pay koparmak çok kolayken kötülükten iyiliğe geçişte hep kıtlık yaşanıyor.

Bu konuyu varoluş meselesi etrafında tartışmak bize huzur ve kafa rahatlığı kazandırsa da son kertede açıkçası emin değilim, ciddi şüphelerim var.

Afyonkarahisar’da yaşanan elim hadisede yakınlarını kaybedenlere başsağlığı diliyorum.

Dün ABD ara seçiminden ara ayar olarak bahsettik ama ayarın bu sefer ayarı kaçtı gibi. Demokratlar resmen Cumhuriyetçileri ezdi geçti. Bunu derinlemesine incelemek ve yazmak isterim ama konu çok geniş ve açıkçası siyasete bu kadar zaman ayıracak durumda değilim.

Ama bu yaşananları asla Türkiye gözüyle okumamanızı tavsiye ederim. Amerika’nın çok dinamik ve açıkçası dengeli bir seçim katılım süreci vardır. Ve bu neredeyse hiçbir zaman yaşam biçimi, “başörtülü bacımı dövdüler” gibi polarize meseleler üzerinden yürümez. Genellikle pragmatiktir, çıkarcıdır ve olgulara bakar.

Amerika’da polarizasyon yok mu? Tabii ki var. Ve hatta bugün Amerika tarihinin en polarize dönemini yaşıyor olabilir. Ama bu seçmeni sadece polarize ederek kazanma şansınız yok.

Peki ne oldu?

Gerekçelerle dolu birçok liste okuyabilirsiniz. Perdenin arkasında ise belki bugün çok az yerde veya hiçbir yerde okuyamayacağınız bir şey söyleyeyim: Trump ABD’nin Leonidas’ı gibi kendini devlet zaferi için feda etti. İran Savaşı ABD’nin bitirmemek üzere girdiği bir savaştır. Neden bitirmemek? Çünkü İran’ın toplam petrolünün %90’ı Çin’e gidiyordu. Artık gitmiyor.

Bu seçim sonucu Trump’ın başkanlığını süresi dolmadan bitirebilir. Ve bu çoğu kişiye imkânsız gelse de şu anda politik olarak ciddi bir ihtimal. Yani Leonidas’ın aksine Trump’ın fedakârlığı faydasız sonuçlanabilir.

Bugün Amerika için bir kırılma noktası.