Saridje blog, sayfa 3

Perspektif her şeydir. Bunu “30 Sayfa”da tartışmaya çalıştım. Ama kitabın vaadi üzerine kısa kesmiştim.

Bu tabii ki çok derin bir konudur. Çünkü nihayetinde “Gerçek nedir?” sorusu etrafında düğümlenir.

Mesela Nietzsche ve Jung’u John Locke ile aynı odaya koysaydınız, insan zihni ve topluma bakış açıları konusunda %100 oranında ters düşerlerdi ve hem sorunlar hem de çözümler hakkında amansızca tartışırlardı.

Tabii burada şunun altını çizmek durumundayız:

Tartışmayı mümkün kılacak asgari koşulları sağlamak ve rivayet ile veriyi birbirinden ayırmak şarttır.

Bunu biz toplum olarak yapamıyoruz.

Yani bu sadece Türkiye’nin problemi değil; demokrasi dediğimiz mefhum Roma ve devamı sayılabilecek Birleşik Krallık ve Amerika gibi ülkelerin dışında kolay kök salmadı. Şöyle bir düşün: Türkiye’de kaç çeşit Atatürk var? Ben şahsen en az onlarcasıyla karşılaştığıma yemin edebilirim. Aynısını Churchill, Lincoln, Washington ve hatta Hitler için bile söyleyemezsiniz. Bu iddiaya zıplayacak çok kâğıt milliyetçisi tanıyorum ama sosyal sonuçları itibarıyla Atatürk’ün yarattığı dilemmaya yakın bir tane örnek bulamazlar. Ve bu tabii ki Atatürk’ün suçu değildir. Rivayet ve verinin birbiri içine girmesinin arkasındaki temel katalizör inançtır. Çünkü meşhur deyimiyle inancı veriye değil, veriyi inanca uyduran kafatasçılar bu toprakların mahsulüdür. Ve bu her iki taraf veya birçok taraf için geçerlidir: sağından soluna, başından ayağına kadar. Bu kültüreldir.

Dün “Türkiye’de demokrasi yok” dememe birkaç kişi alınmış. Onlara cevap olsun. Seçim demokrasi mefhumunun belki en düşük seviyesidir. Seçimle demokrasi sağlanmaz.

E, nasıl sağlayacağız? Sağlayamazsın kardeşim.

Sizden demokratik bir toplum çıkmaz, kusura bakmayın.

Peki neden? (Gel tartışalım…)

Modern liberal demokrasiye doğru Batı’nın izlediği rota, Roma’dan ABD’ye uzanan süreçte mülk sahibi soylular ile tüccarların merkezî otoriteyi dengelemesiyle, aşağıdan yukarıya şekillenen kademeli bir hak ve oy genişlemesine dayanır; buna karşın kalıtsal bir soyluluğun bulunmadığı Osmanlı-Türkiye geçişi, devlet güdümlü toprak yapısı içinde, askerî-bürokratik elitlerin devleti korumak amacıyla yukarıdan aşağıya kararnamelerle gerçekleştirdiği hızlı, devrimsel ve kurumsal bir modernleşme sıçraması olarak gerçekleşmiştir.

Yani özeti şu: senin özünde, ailende demokrasi yok. Devletinde de yok. Mücadelesini vermediğin şeye sahip olmak steroid ile kas yapmaya benzer. Bunu anlayın. Kendinizi tanıyın.

Şimdi bana “Ama Gezi, ama 15 Temmuz” dersen, bak güzel kardeşim, şöyle ki:

Gezi Parkı ve 15 Temmuz çok önemli dönüm noktalarıdır. Ancak bu olaylarda taraflar, evrensel hukuk veya demokrasi gibi ortak değerler için değil, kendi yaşam tarzlarını ve güçlerini korumak için mücadele ettiler. Yani yaşananlar ortak bir demokrasi bilincinden ziyade, toplumdaki derin kutuplaşmanın ve “devleti kim yönetecek” kavgasının bir sonucuydu.

Türkiye reformunu da aydınlanmasını da yaşamadı, ithal etti. İthal edilen reform kas değil, steroiddir. Şırınga bitince erir.

Öyleymiş gibi davranmaya devam etmek istiyorsan bu da, en başında dediğim gibi, bir perspektif meselesidir.

Pazarına bereket…

Türkiye iç politikası ile ilgili eleştirilerime son vereli uzun zaman oldu. 2023 seçimleri bence en az 2017 anayasa referandumu kadar kritikti.

Artık Türkiye gibi ülkelerin tüm durakları tükettiğini düşünüyorum. Dünya globalizasyonla birlikte görünmez bir kültürel savaş yaşadı. Gelişmekte olan ülkelerin çoğu bu savaşı kaybetti. Muhafazakârlar, biliyorsunuz, yıllarca “dış güçlerin etkisinden” bahsetti. Bu tekrarlandıkça gerçekleşen bir kehanete dönüşmüş görünüyor. Bence Türkiye’nin kaderi artık gelişmiş dünyanın kaderinden farklı değil. Bu kendi geleceğini belirleme kabiliyetini kaybetme durumu çok ciddi bir problemdir ve açıkçası benim bu konuları tartışmaya kapatmamın arkasındaki temel nedendir.

Türkiye, inanç sistemi çökmüş, politik olarak de facto diktatörlükle yönetilen ve ortak bir ülküde bir araya gelemeyen bir devlet görünümündedir.

Bu tanımlamanın sonuna kadar arkasındayım. Türkiye iç politikası ile ilgili de artık yazmayacağım. Bu son yazım. Ümitsiz vakadır. Üzgünüm.

Eğer bir yerde gelişim, bugünün dünü aratmadığı iyileşmeler ve güçlü motivasyon varsa orada güven vardır.

Güven inşa edemediğiniz noktada bir hiçsiniz.

Bakın: “sıfır”, “null”.

Hiçbir şey güvenden daha değerli değildir.

Hiçbir şey.

“Abi kimin umurunda?”

Bazısının.

Ve bazısı güzel pazarlama yapman için yeterlidir.

Uçan arabanın bir konsept olarak var olması imkânsıza yakındır. Bakın, bu yine 1920’lerin geleceği boklayan öngörülerinin bir benzeri değildir. Gelecek, hep söylüyorum, eğer olağan dışı bir doğa felaketi ve topyekûn bir savaş olmazsa heyecan doludur. Ancak bazı şeyler sadece yapılabilirlik ile değil, gereklilik ile de ele alınmalıdır.

Uçan araba yapabilecek seviyeye geliriz ama yapar mıyız? Hiç zannetmiyorum. Çünkü bu fikir neredeyse hiçbir altyapı projeksiyonu ve mevcut durumdaki urbanizm ile uyumlu değildir. Çalışmaz. O ürün bu yaşam alanında var olamaz.

Bazı işlere böyle bakmak lazım. Sadece yapabiliyoruz diye yapmak, yeni yürümeye başlayan bir çocuk davranışıdır.

Bugün Londra Doğa Tarihi Müzesi’ni ziyaret ettim. Daha önce de gitmişliğim vardır. New York’takinin bu tarz müzeler arasında bu işin kralı olduğunu düşünürüm hep. Oradakinin ziyaretçisine yaşattığı deneyim çok farklıdır. Ancak bugün burada fark ettiğim şöyle bir şey var:

Bir işe özünden başlamak, yani gözlem ve ölçümünden zanaatına kadar en ince detayından girişmek, sizi nihayetinde farklı bir seviyeye taşır. Ve açıkçası bunu, yani hayatınızı, sadece bir işe vakfedebilirsiniz. Birkaç kez zıpladınız mı sonuçlar hafifler.

İngilizler bu işin ABC’sidir, bu çok net.

İkisini elde edemezsin.

En azından aynı anda.

Ya iş ya aile. Ya keyif ya spor. Ya rahat ya disiplin. Ya hukuk ya kaos. Ya demokrasi ya diktatörlük.

Uzar gider…

Tercih bizim yaradılış hikâyemizin DNA’sında var. Ya elma ya ayva.

Herhangi bir başlangıç için bize el verilmesi lazım. Ve burada kastım elverişli koşullardır. Bu sağlanmadığı müddetçe ne yaparsanız yapın dikiş tutturamazsınız.

Dünya ne kadar vahşi olsa da iklimden coğrafyaya koşullar bizim avantajımıza göre ayarlanmıştır. Buradan başlayarak Mars’a yerleşebilir ve bir gün yıldızlar arası olabiliriz. Tam aksi bizim için mümkün değildir. Mars bizi dakikalar içinde öldürür. Diğer gezegenlerin çoğu saniyeler içinde.

Burası güzel bir başlangıç noktasıdır.

Asgari elverişlidir.

Bu her konuda olmazsa olmazdır.

Tesla’nın bugünkü hareketine iki tipik tepki var:

Birincisi “Vay anasını arkadaş, manyak bu Amerikalılar”, ikincisi “Bu ne şimdi? Bunun amacı ne?”

Nötrseniz –politik olarak tabii ki– ikisi de gayet normal tepkilerdir. Ancak internet nötrlükten çok uzaktadır. Birincisi güçlü bir kapitalizm ve Amerikanizm sevgisinden, ikincisi de geri zekâlı tipik Avrupa Birliği solundan gelir.

Bu kampanya bir sistem sonucudur ve sistem tartışması etrafında ele alınmalıdır. Tabii ki pazarlama adına birçok başlık açılabilir ama konuyu pazarlama minvalinde tartışmak ve incelemek bu hadise için hafif kalır.

Kapitalizm, beğenin beğenmeyin, tam olarak bu beceriksiz kronik solcu tepkisinin özetidir: “Ne alaka abi?”

Bugüne kadar hayatımızda gerçekleşmiş her harika müşterek gelişme kapitalizmin ürünüdür. Kapitalizmin birilerine istediğini yapma özgürlüğü ve cesareti vermesinin sonucudur. Bunu ve sonuçlarını anlamak da çok zor değildir. Ancak bizi ütopik bir gerçeklikte bir flamingo türü olarak tanımlayan dümbükler için zor olabilir. Biz virütik bir türüz. Homo sapiens, eğer büyük bir doğa felaketi yaşanmazsa, mutlaka interstellar olacaktır ve tıpkı bu dünyaya yaptığımız/yapacağımız gibi başka gezegenleri de tüketecektir. Bunun aksini Homo sapiens doğasından beklemek ve sol zihnin zaptüraptına sokmak onu ancak daha da delirtir: Bkz. Sovyetler. Bkz. Kuzey Kore.

Nefret ediyorum bu solculardan.

Çünkü onlar insandan nefret ediyorlar.

Nike’ın nasıl patladığı ile ilgili detaylı yazmak istiyorum ama bu akşam bana geçilen bir özet ve sektörün içinden aldığım güzel bir tüyoyu paylaşmak istiyorum. Sektör derken, Nike, tekstil veya ayakkabı-giyim sektörünün markası değildir. Nike’ın asıl işi marka pazarlamasını üst perdeden yapan bir elit sporcu elçiliğidir. İşi Jerry Maguire’dan farklı değildir yani.

Nike net “go woke, go broke” (woke’laşan batar) olmuş durumda. Stoku patladı. Burdan geri döner mi, çok ciddi şüpheler var. Tüyo ve özet şu: Kültür bir iş için en belirleyici faktördür. Mihenk taşlarıyla kendinize fazla güvenip cüretkâr oynarsanız patlarsınız.

Piyasa değeri 264 milyar dolardan 57 milyar dolara düşmüş bir markadan bahsediyoruz. İnanılmaz.