Türkiye’yi eleştirmek benim için artık anlamsız bir durum. Bu nedenle, eleştiriyi besleyecek içeriği de uzun bir süredir -belki bir yıldan fazladır- tüketmiyorum.

Eleştirinin (kritiğin) iki aşaması vardır. Birincisi, ‘forecast’ dedikleri aşamadır; dünkü veri ve bugünün aksiyonlarıyla yarının olası olumsuz sonuçlarını tahmin eder. Bugünden yarına dair uyarıda bulunur. Biz bu aşamayı geçeli yıllar oldu. İkincisi ise günceli eleştirir. Bu süreç çok yorucudur çünkü sabahtan öğlene, öğlenden akşama yanlış gözlem yapma olasılığınız çok yüksektir. İkinci aşama, Türkiye’de sevilen ve para kazandıran bir mesleğe dönüşmüştür.

Her iki eleştiri de gelişmiş toplumlarda sorumlulukla birlikte gelir. Bizde ise aksiyonun bile sorumluluğu üstlenilemez. Deprem yıktı, Bolu yaktı: Kim istifa etti? Kimse.

Kimi eleştireceksin?

Evden çalışma meselesi, Fanatik Sol’un çılgınlıklarından biriydi. İşe yaramadı. ABD’de, politik olarak kafası uyuşmamış şirketler dışında hızla terk ediliyor. Sebebi çok basit: Bunu talep eden insanlar “Ça-lış-mak İs-te-mi-yor!”

Bu, üretkenlikle falan ilgili değil. Bu ‘Getir gelsin’ tayfası, çok ilginç bir iş gücü. Şöyle düşünün: Tarım, altyapı, üretim/fabrikalar, ulaşım, kargo, hastaneler, güvenlik güçleri 7/24 çalışıyor. Ve bu hizmetleri tüketirken günde belki bir dakika bile düşünmeyen bu beyaz yakalı, ‘Ben çalışmak istemiyorum!’ diyebiliyor.

Delilik.

Bu bloga yaklaşık 12 yıl önce başladım. Son 5 yıldır ise her gün yazıyorum. Ömrümün sonuna kadar, sağlığım el verdiği sürece, her gün yazmaya devam edeceğim.

Bu kararlılığın karşılığı, sentetik bir geri sayım, kayıtlı bir radyo döngüsü veya bir yapay zeka otomasyonu değil. Bu, bilinçli bir selamlaşma. Zamana atılmış, aktüel bir çentik.

İşte bu ve benzeri çabalar, ne yapay zeka ne de başka herhangi bir dijital organizma tarafından kopyalanamaz: Fırsat ve imkan varken vazgeçmek yerine, tekrar tekrar görünmek. El kaldırmak.

Evet, güzel pazarlama, işte tam da bu yaklaşımın ekstresidir.

“Sizin için çalışan bir yapay zeka işe almak, tüm işi yapay zekaya yaptırmaya çalışmaktan farklıdır.”

E tabii ki, öyle. Yapay zeka şu an için çok iyi bir araç olmanın dışında ne yapıyor? Çamaşır makinesi de en az yapay zeka kadar işleri kolaylaştırmıştı. Şu aşamada, yani bugün ve yarın, fazla drama yaratmaya gerek yok.

Yapay zeka, ses yapmayan, sigorta gerektirmeyen, sorunsuz bir çalışan.

Kullanın. İşin bir kısmı için.

Dünya, hiç olmadığı kadar hızlı eskiyor. Ve ‘yeni’ artık gerçekten çok kullanışsız. Eğer Pazarlama stratejin sürekli yeniyi tüketmeye ve viralin peşinden koşmaya dayanıyorsa, çok çabuk yorulacak ve hızla unutulacaksın demektir.

Sebebi çok basit: Pazarlama, bir anlatma ve ikna sanatıdır. Her gün yenilenen bir şeyi her gün anlatmak zorunda kaldığında, kaynakların tükenir. Bunun kolay ve kısa bir yolu yoktur.

‘Yeni’ bir değer birimi değildir; sağlam, etkin, kaliteli olmak ise öyledir. Biz bunları pazarlarız.

Hayırlı haftalar.

Samimiyet, birçok etkileşimde kilit unsurdur. Eğer samimi olduğunuza insanları ikna edebilirseniz, hatalarınız tolere edilir, çoğu aksiyonunuz sorgulanmaz; güven, saygı ve sadakat hüküm sürer. En uzun soluklu ve başarılı liderlerin en büyük özelliği, takipçilerini samimiyetlerine ikna edebilmiş olmalarıdır.

Evet, samimiyet otantik bir kavramdır. Soyuttur. Zeka ve hesap meselesi değil, içgüdü ve içgörünün işidir.

Bugün, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü. Daha dengeli ve adil bir dünya için çok çaba gösterdik, bu açık. Ancak toplum olarak bu gayrette samimi miyiz?

Emin değilim. Kutlu olsun.

21.yüzyılda güçlenen küreselleşme ile birlikte, hem Pazarlama hem de diğer tüm sosyal bilimler açısından “Gelişmekte Olan ve 3. Dünya” için önemli bir şey gerçekleşti:

Görmeye başladılar.

“30 Sayfa” kitabının giriş bölümünde bu konuya biraz değinmiştim. Ancak eksik bıraktığım kısım tanımlamaydı.

“Ne demek görmeye başladılar?” Şu demek: 2000 öncesinde elinde sopasıyla avare avare çayırda dolaşan Mehmet Çoban, artık San Francisco’lu Jennifer’ın sabah kahvaltısında ne yediğini biliyor. Bu eş zamanlılık, Mehmet’e iki şey yaptı:

1-Mehmet, çayırını yadırgar oldu.

2-Mehmet, görmeyi bilmekle karıştırdı.

İkisi de bugün özellikle ABD ve AB’nin muzdarip olduğu göç dalgalarına neden oldu. Önceleri boşanmak nedir bilmeyen bu kitleler, çatır çatır yavuklularından ayrıldı. Depresyon, beraberinde şiddet ve intihar oranlarını artırdı.

Yıllar önce “Çok gezen mi bilir, çok okuyan mı?” sorusunu tartıştığım bir yazı yazmıştım. Şöyle başlıyordu:

“Çok gezen mi bilir, çok okuyan mı?”

Bir ikilem değildir. Eksiktir. Çünkü çok gezen okuyamaz diye bir kaide yoktur. Ancak mutlaka gezen sadece okuyana karşı avantajlıdır.

Mehmet neredeyse hiç okumuyor. Geziyor ama deneyimlemiyor. Kafası allak bullak.

Bu zamanı yeni tüketim biçimi bizi kökten değiştirdi. Hâlâ tam farkına varamadık, ancak artık dünyaya doğrudan bakmıyoruz. Ve gerçekte takmasak da hepimizin beyni sanal bir (VR) gözlükle perdelenmiş durumda.

Kulağa klişe gelebilir, ama iki şeyin kıymeti bilinmez: Sağlık ve özgürlük. İkisi de zamanı altüst eder, değersizleştirir.

Genellikle, ikisini de kötü tercihler ve yanlış yatırımlar sonucunda kaybederiz: Yanlış beslenme, hatalı finansal kararlar, anlık öfkeler…

Ve neredeyse hiçbir sebep sağlık ve özgürlüğü feda etmeye değecek kalibrede değildir.

Peki, bunu neden bu kadar sık yaparız? İşte bu pazarlamanın derinlemesine incelemesi gereken kritik bir karar refleksidir: Alım motivasyonu.

Homo sapiens kısa vadeli ödüllerin peşinden koşar. Bu dürtü, “Sınırlı adet!” veya “Şimdi al, sonra öde!” gibi sloganlarda kendini gösterir.

Özünde, pazarlama doğal sabırsızlığımızı kullanır ve bizi uzun vadeli sonuçlar yerine anlık ödülleri önceliklendirmeye yönlendirir, tıpkı sağlık ve özgürlük konusunda yaptığımız gibi.

Çantada keklik. Maalesef.

Kimin lehine?

Adil bir sorudur. Aynı zamanda bencildir de. Bu alışverişten kim fayda sağlıyor: Sen mi, tüketici mi, yoksa ikiniz de mi?

İki tarafın eşit fayda sağladığı değiş tokuşlar nadirdir. Bizim yaklaşımımız her zaman bir adım tüketici lehine olmalıdır.Ve bu, doğru anlatılmalıdır: Şeffaflıkla.

Evet, bir bana, iki sana. 

Neden?

Çünkü ben yapabiliyorum. Ben Apple’ım. Ben Beko’yum.

Eğer onun lehine olduğunu anlatmayı başarırsan, büyük kazanırsın.

Kötüye kullanıma ve suistimale en açık olgu inançtır. Birini, ortak bir amaca inandığınıza ikna edebilirseniz, onu istediğiniz gibi yönlendirebilirsiniz.

Çünkü olguların aksine, inanç büyük beklentiler ve yalnızca güzel/mutlu olasılıklarla ilgilidir. Her badire ve sıkıntı, sadece birer ara duraktır.

İnanca ihtiyacımız var. Olgulara mecburuz. Ancak ihtiyaçları, mecburiyetlerin önüne koyduğumuzda yozlaşırız. Sicut Hodie Est.