Saridje blog, sayfa 59

İlk etapta biraz genelleme yapmış olacağım ama sona doğru toparlarım. Bu yazı biraz can sıkıntısı, biraz da uzun yazma, yani bir yazarın abur cubur yeme isteğiyle alakalıdır. Bugün cheat day!

İşletmelerin çoğu, geri dönülmez bir noktayla mutlaka yüzleşir.

Geri dönülmez nokta, artık işlerin hiçbir şekilde eskisi gibi olmayacağı, geriye doğru hareketin mümkün olmadığı ve tüm maliyete rağmen ilerinin tek alternatif olduğu -affedersiniz ama- boktan bir durumdur.

Bu yazı, bu durumu nasıl aşabileceğiniz ya da bu duruma nasıl düşmeyeceğiniz üzerine değildir. Çünkü birincisi; aşamazsınız. İkincisiyse, eğer kendinizi bu noktaya getirecek potansiyeliniz varsa, Murphy’nin kuralları deli gibi çalışır ve olacak olan olur.

Bu yazı, bu duruma nasıl felsefi bir yerden bakabileceğinizle ilgilidir. Ve belki de iki zıt kutbun insanı olan Carl Gustav Jung ve Niccolò Machiavelli’nin varsayımsal yaklaşımlarını ele alacaktır.

Jung: Gölgeyle Yüzleşmek

Jung, bu duruma muhtemelen artık egonun yetkisiz kaldığı bir yüzleşme olarak bakacaktır.

Karanlık bir ormana yürüdüğünü düşün. Burası, bilinçli egonun hep kaçındığı yerdir. Başta dönmek kolay sanırsın. Ama ormana girdikçe, orman da sana *****. Ve artık çıkış aramazsın.

Neden? Çünkü fark edersin ki: İlerlemek için tek yol, karanlığın içinden geçmektir. Daha önce kim olduğunu unutmadan da geri dönemezsin. Bilinçdışıyla yüzleşme, seni geri dönülemez şekilde değiştirir. Bu, dönüşümün eşiğidir. Ve nihayetinde “geri dönüş” kavramı tüm anlamını yitirir.

Machiavelli: Köprüyü Bilerek Yakmak

Machiavelli bu konuda kılçıksız konuşacaktır: “Geri dönüşü olmayan nokta”, stratejik bir zorunluluktur. Geriye dönüş yolu varsa, isyan, pişmanlık ve kararsızlık da vardır. Gerçek güç, geri dönüş yolunu bilerek yakmaktan geçer.

Bir şehirde iktidarı ele geçirdiğini düşün. Halk kararsızdır. Eski düzen tetiktedir. Gücünü göstermek için bir şansın vardır. Ve o eski düzenle seni bağlayan köprüyü yakarsın. Artık geri dönüş yoktur. Zaten mesele de budur. Geriye dönüş ihtimalini ortadan kaldırdığında, hem kendini hem başkalarını mecburen ileriye yönlendirirsin.

Ezcümle, eğer geri dönülmez akşamın ufkuna geldiysen, pazarlaman için sana iki ilaç gibi yaklaşım:

Jung der ki: “Markan, kolektif bilinçaltındaki yerindir. Kim olduğunu çözmeden büyüyemezsin.”

Machiavelli der ki: “Markanı değiştiriyorsan, eski haline dönüş şansını ortadan kaldır. Yoksa kimse seni ciddiye almaz.”

Sonun sonu:

1-Ne ile yüzleşirsen, ona dönüşürsün.

2-Çıkış kapılarını kapatırsan, kazanırsın.

Güzel çalışan, deli para kazandıran bir iş modeli ile güçlü bir marka arasındaki farkı anlatmak gerçekten zor.

Şöyle düşün: Farz edelim ki, bildiğin tüm markalarla ilgili hafızan silinmiş olsun.Starbucks ile EspressoLab’in yan yana dükkan açtığı bir noktada, sen yine Starbucks’ı seçeceksin.

Neden diye sorma.

Aciliyet ulaştığında, hazır olmaya çalışamazsın. Dalgalar tekneyi dövdüğünde hazırsan hazırsındır. Değilsen, kaderine teslim olursun.

Covid geldiğinde, bir acildi: Enerjimizi, paramızı ve zamanımızı tüketti. Çünkü hazır değildik.

Her aciliyet bizi gafil avlamaz. Ve her aciliyet, bir öncekini düşünerek şu soruyu sorma fırsatı tanır: “Mümkün oldukça endişelenmeli miyim?” Hayır.

Hiçbirimiz, ‘Dün daha çok kaygılansaydım, bugün daha mutlu olurdum’ diyecek bir acile yakalanmadık.

Eğer aksiyon alacak, manevra yapacak alanın varsa yap. Yoksa, acile boyun eğme.

Hiç orada değilmiş gibi yaşa. Yarın bana teşekkür edersin.

Hayırlı haftalar.

Bu, eğer bir ümitsizlik söylemi değil de bir durum tespitiyse, dile kolay değildir. Doktorlardan sık duyarız. Bazen hukukçulardan, proje yöneticilerinden, mühendis ve mimarlardan…

Problemin zaman olduğu neredeyse her durum çözümsüzdür. Zamanın kısıtlı geldiği ya da zamanın hiç dikkate alınmadığı durumlar, her türlü uzman müdahalesini saf dışı bırakır.

İki yıl önce şöyle yazmıştım:

“Geç olsun da güç olmasın…” konuyu zorlamış bir atasözüdür. Geç olan, güç olur. Ve “Hiçbir zaman geç değildir!” çıkışı, bir enayi avutmasıdır. Geç, zamanın enflasyonudur. Ve hataya düşme: Zaman, erkenken bile çok pahalıdır.“

Türkiye bunun farkında değil. Ama birçok şey için çoktan geç kalmış durumda.

Ben bugün bir seçim kampanyası yönetseydim, Carville’in kampanya söylemini hiç yumuşatmadan şöyle uyarlardım:  “Mesele çocukların, geri zekâlı.”

Çünkü artık yetişkinler için çok geç.

Tahmin, mütemadiyen yaptığımız bir şeydir. Markete giderken bile, rafta ve kasada karşılaşacaklarınla ilgili beklentiler inşa edersin. Evet, tahmin pasif bir beklentidir.

Beklentiler ise, hiç komplikasyona yer bırakmadan ikiye ayrılır: Veriye dayalı objektif gözlemle inşa edilenler ile duygusal kurgulananlar.

Birincisi belki %50 oranında doğru çıkar.

İkincisi ekseriyetle fiyaskoyla sonuçlanır.

Hayırlı hafta sonları.

Bugün Zara Home’a girmek zorunda kaldım. Güzel bir konsept, lafım yok. Tasarımın göze lezzetli gelen her türünü severiz. Ancak Zara Home, tüm büyük gösteriye rağmen, diğer muadilleri gibi sadece bir “ihtiyacımız olmayan ürünler” dükkânıdır.

Bu tanımlamanın motivasyonu “Aaa, gereksiz işler bunlar, kapat Zara” demek değil. Zaten kapitalizmin bize ihtiyaçolarak dayattığı sektörlerin kemiksiz %90’ı gereksizdir. Ancak bunun farkında olmak, Pazarlama açısından çok kritiktir. Çünkü ihtiyaç olmayan her ürünün alıcısını belirleyen en büyük faktör, ekstra paradır. Kimse Zara Home’dan o berjeri almak için böbreğini satmaz.

Bu ekstra paraya sahip olanlar ise her ekonomide ayda, sezonda veya yılda yer değiştirir. Azalır veya artar. Eğer kendinizi bir Kodak illüzyonuna kaptırır ve aslında ne sattığınızı unutursanız, pazarlamanız köstek olur, çöker ve çöktürür.

Bugün Zara Home’da bunu gördüm. 

Bu bir içgörü, yanılıyor olabilirim.

Ama haklı olduğumdan emin olduğum bir şey var: Ne sattığını bil.

Bugün bir dostum bu eski yazımı hatırlattı. Bugün yazma gereği duymadım. Çünkü gün de gündem de eski. Buyrun:

Türkiye olarak problemimiz yarım asırdır problemlerimizin eski olması.

Tekrar eden problem, problemin farkında olmadığını gösterir ve bu büyük bir problemdir.

Mesela Amerika için 1960’larda problem Ay’a ayak basmaktı. Bu problem çözüldü/eskidi. Artık yeni bir problem var: Mars’a ayak basmak.

Pazarlama problemin olabilir. Hukuk, demokrasi veya erken uyanamama problemin…

Eğer problemin yeniyse problem değil. Eskiyse büyük problem.

Bugün, önemli ve çok anlamlı bir zaferin yıl dönümüydü. Sayıların değil; doğru motivasyonun, haklı olmanın verdiği güçlü hevesin ve daha güzel taktiklerin kazandığı bir yıl dönümü.

Yüzyılda bir yaşanır.

Sevgi, saygı ve gururla anıyoruz.

Yaşın ne olursa olsun, “Bunu yapmazsam kafayı yerim, ölürüm!” dediğin bir şey varsa, tüm riskleri bir kenara bırak ve hemen yapmaya başla.

Kesin başarılı olursun demiyorum, hatta muhtemelen olmazsın. Ama pişman ölmezsin. Ve sakın hataya düşme: Ölmek isteyebilirsin, ama asla pişman ölmek istemezsin.

Hadi.

2050’ye kadar iki çok önemli şey olacak ya da olmayacak:

1- İnsanlık, ilk defa gezegenler arası bir medeniyet kuracak.2- Bugün itibarıyla bilinen güçlü diktatörlerden, yaşları gereği III. Dünya Savaşı’na sebep olmadan kurtulmuş olacağız.

Ya da…