Bir ideologun yapmayacağı şey durup bakmaktır.
Peki, nasıl durup bakmak? Meşhur “Are we the baddies?”* MEME’inde olduğu gibi, arada sırada kendine “Acaba?” sorusunu sormak.
Acaba bu düşünce sistemi, bu perspektif, bu yaklaşım ve bu inanç sisteminde bir problem olabilir mi? Eğer öyleyse, nereye bakmam gerekir?
Durup bir bak. İyi gelir.
*Kötü taraf biz miyiz?
Bu coğrafyanın kültürü bize keşfi değil, teslimiyeti öğretti. Ve yanlış anlama; teslimiyet de önemli bir pratiktir. Tevazu ve yetinmeyle ilgilidir. Ancak bu eğilim, geldiğimiz noktada bizi neredeyse her anlamda tüketmiş durumda. Olgular yüzümüze tokat gibi çarptıkça, bilmenin ne kadar hayati olduğunu fark ediyoruz. Bilmediğimizin farkına varıyoruz. Bu farkındalık ise, hemen ardından aceleyle gelişen bir ’bilme iştahı’na dönüşüyor ki; orada da anlamak ile bilmeyi birbirine karıştırıyoruz. Çünkü dinlediğini anlamış olman; anladığını bildiğin anlamına gelmiyor. Bu yanılgı, hepimizi kısa süreliğine de olsa birer deprem uzmanına, ChatGPT doktoruna dönüştürüyor.
Bu kültürün değişmesi gerekiyor!
En azından bu satırları anlayabilenlerin ve temel akademik birikimi olanların değişmesi lazım.
Buna çok acil ihtiyacımız var.
Yaşadığımız problemlerin çoğu, kendimizi gerektiğinden fazla ciddiye almamızdan kaynaklanıyor. Trafikte böyle, siyasette böyle, akademide de öyle. Oysa başarılı toplumların çoğu tam tersidir. Bu yüzden ABD’de başkanla bile arkadaşınızmış gibi konuşabilirsiniz.
Bizde ise ciddiyetin temelinde liyakatsizlik, sosyal baskı, iş değil para; meslek değil makam vardır. Hayat, bu kadar kasmaya değmez. Klişe ama doğru: Bunu yeterince tekrar edersen, öğrenirsin.
Herkese geçmiş olsun.
Amerikalıların en sevdiğim atasözü şu olabilir:
“Bir şey ördek gibi görünüyorsa, ördek gibi yüzüyorsa ve ördek gibi vaklıyorsa, muhtemelen o şey bir ördektir.”
Öyle görünüyorsa öyledir. Fazla kafa yorma. Salla gitsin.
Geçtiğimiz günlerde, ülkenin geleceği hakkında olumsuz konuştuğum için bazı tepkiler aldım. Haklısınız; umutsuzluk, insan kumaşına yakışan bir haslet değildir. Ancak benim karamsar çıkarımım, aslında kendi ideallerimin bir fiyaskoya dönüşmesidir. Bunu da atlamayalım. Belki de ümitvar olanların çoğunun idealleri benimkilerden farklıdır. Ve idealler de zevkler ve renkler gibi yarıştırılamaz.
Kendimi, olgulara karşı aşırı derecede saygı duyan biri olarak tanımlıyorum. Bununla birlikte, perspektifin belirleyici olduğuna inanıyorum. Benim perspektifimdeki olası sapma olguları ekseninden ne kadar kaydırdı zaman gösterecek.
Üç yıl önce derin bir ihtiyaç duyduğumuz dijital içerik üreticisine artık beş kuruş vermiyoruz. İşsiz kaldı. Kötü olan şu ki, artık bu kişinin fikirlerine de ihtiyacımız yok.
Önümüzdeki yıl, birçok aklı başında şirket muhasebe ve hukuk departmanlarını ya en aza indirecek ya da tamamen ortadan kaldıracak.
Bugün itibariyle yılın %30’undan fazlası bitti. Yıl sonuna doğru bizi ekonomik bir çığ bekliyor. Yine uyarıyorum: Bu taraklarda bezin varsa, hele ki üretim yapıyorsan, kendini hazırla.
Hayırlı haftalar.
İlk taşı fırlattığımız, ilk tekeri yürüttüğümüz günden bu yana tartışıyoruz.
Tartışarak çözüyor, tartışarak ilerliyoruz.
Tartışma, medeniyetin kardiyosudur. Onsuz olmaz- ve evet, bazen yorar. Çünkü bazılarına karşı argüman üretmek, boşa kürek çekmektir. Ama mecburuz.
“Ne olursa olsun fikrimi değiştirmem!” diyenleri geride bırakmaya alışmalıyız.
Hayırlı pazarlar.
İşinde başarılı ol ya da olma, fark etmez; işle yaptığın değiş tokuşun senin açından en büyük çıktısı zamandır. Sana verilen hiçbir maaş bu zamanı satın alamaz, geri getiremez.
Eğer bunun farkına varırsan, işini düzgün yaparsın. Tabii yine de bunu görmezden gelip zamana birkaç bozuklukmuş gibi davranmaya devam edebilirsin. Ancak unutma: Para karşılığında yalnızca zamanını takas edenlerin iyi anılmadığı müşterek bir dünya geleneğimiz var.
Tüm tartışma ve ihtilaflar bir yana, şunda kesinlikle hemfikiriz ki bu, yeni bir dönem. AI bana, iPod ve Facebook ile başlayıp iPhone ile zirveye ulaşan değişim yıllarını hatırlatıyor. Aynı hissi taşıyorum içimde. Aynı belirsizlikler de var.
Ama bir şey çok net: Bu, yeni bir dönem.
Türkiye gibi ülkeler maalesef buna hiç hazır değil. Esasında hep soruyorsunuz; fikir beyan etmeye kendimi kapattığım alanlar bunlar artık. Ama son bir kez şöyle ifade edeyim: Türkiye, tam anlamıyla bir Gotham distopyasının içinde yaşıyor. Yolsuzluk tüm fonksiyonları çürütmüş durumda. Ben, bu noktadan bir çıkış olacağını düşünenlerden değilim. Ama elbette yanılıyor olabilirim.
Biliş, bu galaksinin içinde çok değerli bir varlık olabilir. Son dönemde Brian Cox’un bu anlamda yaptığı felsefi yaklaşım hoşuma gidiyor. Basit bir matrisle hesap şu:
Dünya yaklaşık 4.5 milyar yıl önce oluştu. En eski yaşam izleri -ki bunlar oldukça ilkel ve basit- 3.8 ila 4 milyar yıl öncesine ait.
Eğer süreci 24 saate ölçeklendirirsek:
🌍 Dünya oluşur: 00:00 (gece yarısı)
🌊 İlk yaşamın ortaya çıkması: ~04:00 (sabah)
🧫 Karmaşık hücreler: ~13:00 (öğlen)
🐟 İlk hayvanlar: ~20:30 (akşam)
🦖 Dinozorlar sahneye çıkıyor: ~22:40
🧍♂️ İlk insan ataları: ~23:58:43
🧠 Modern insan: 23:59:59 (günün son 1 saniyesi!)
Galaksimizde bizden çok daha eski yıldız sistemleri mevcut. Ve hâlâ ses seda yok. Bu galakside biliş sahibi tek medeniyet olabileceğimiz fikri, aslında hiç de absürt değil.
Burası, zannettiğimizden çok daha özel bir yer olabilir.
Acele etme.