Türkçe, sayfa 4

“Su akar yatağını bulur” yine kıçımızdan anladığımız bir başka atasözüdür.

Bilirsin, atasözlerini pek sevmem. Dandik dundik lafları sanki önemli bir şeymiş gibi söylemenin edebi yoludur. Burada çok atasözü eleştirdik. Alzheimer olmadım, hep aklımda. Mesela bi tane daha eleştireyim: “Akan su yosun tutmaz.” TDK’da listeli. Bi kere su yosun tutamaz zaten. İkincisi, onun etrafındaki objeler akarsu da olsa yosun tutabilir. Yani bu ata gözlem bilmeyen dümbüğün tekidir.

Bugünkü konumuz tam kontra bir eleştiridir.

“Su akar yatağını bulur” nadir iyi atasözlerindendir ama TDK’nın saçmaladığı gibi, yok efendim, “bir iş veya olay zamanı gelince kendi dağınıklığını toparlar ve doğal sonucuna ulaşır”mış ya da “olacağı varsa olur”muş…

“Su akar yatağını bulur” bir tehdittir.

“Sen kim oluyorsun lan!”ın janjanlı söylemidir.

“Sen patla çatla, ben ezer geçerim”dir.

Bkz. bugün İstanbul.

Burada pazarlama piramidinin birçok aşamasını konuştuk. Blogu hiçbir zaman ders kitabı niteliğinde tutmadım. Kıssa ve yorumlar yetişkinlere daha hızlı tesir eder. Ama tabii ki bunlar sadece birer hatırlatıcıdır. Konuyu derinlemesine ele almak ondan sonra sizin işinizdir. Eğer bunu yapmıyorsanız o konu, her neyse, sizin için sadece bir havadise dönüşür.

Pazarlamanın 2 aşaması olduğunu hep anlattım. Biri mekaniktir ve diğeri psikolojik.

1- Müşteriniz için hangi sorunları çözüyorsunuz?
2- Bunların çözülmesi onlar için ne ifade ediyor?

Gerçek maalesef her zaman işe yaramaz ve açıkçası bu yüzden pazarlama yaparız. Bir elektrikli araç %2 şarj durumunda kullanıcısına anksiyete cehennemi yaşatabilir. Oysa yüzde vermeyip sadece 8 km desek okuma mutlaka değişecektir. Çünkü bizim yüzde ile ilgili mezuramız genellikle telefon ölçeğinde çalışır ve o aşamada açıkçası telefonla yapabilecekleriniz artık çok sınırlıdır. Pazarlama yaparken gerçeği konuşmak mekaniğin, onu nasıl konuştuğumuz ise psikolojinin konusu olmalıdır.

Birincisine para döküp ikincisini uzun müddet gözden kaçırırsanız ürününüz elinizde patlar.

Yıllar önce ama gerçekten yıllar önce…

2000 falan :) (Bu blogdaki ilk emojim)

Genç Makedonyalılar ve Maktürk diye iki platformumuz vardı. Oralarda yazdıklarımı okuma fırsatı yakalasan, yazılanların bana ait olduğuna kesinlikle inanmazsın.

Hep söylerim, geçen yıl yazdığımı bugün yazamam. Ama bu 26 yıllık makastaki derinlik zamandan değil, düşünce dünyasının veriyi nasıl okuduğu ve perspektifi nasıl konumladığı ile ilgilidir.

Eğer bir çocuğa savaşlar kronolojisini Bedir Savaşı (1.300 kişi) ile başlatır ve ondan yaklaşık 800 yıl önceki Roma ile Kartaca arasındaki savaşları (tek bir deniz savaşında 280 bin kişi) atlarsan evet, Bedir ona efsane destan görünür. Ve evet, öyle görüyorsan öyledir ama bu gerçeğin konusu değil, sana okutulan veri ile satılan perspektifin ürünüdür.

Burada yazdığım istisnasız her gün –belki sana bu abartı gelebilir ama inan ki gerçek– bunu neden yaptığımı kendime soruyorum. Yazabildiğim için mi(?) Bir diğerinden daha çok, daha derin, daha iyi düşünebildiğim için mi(?) Bildiğim için mi(?) Bu iş bana para kazandırdığı için mi(?)

Hepsi kuşkulu, sonuncusu ise kesinlikle gerçek değil…

Bazen sizden biri geri dönüyor ve bu yazıların onun için ne kadar anlamlı olduğunu belirtiyor… Bazen de biri benim ne kadar yanlış düşündüğümü ve bu işi bırakmam gerektiğini bana telkin ediyor.

Tanımadıklarımla bu uzlaşı ve ihtilafın düşünce dünyama verdiği “Yalnız değilsin!” mesajı, bu blogun hayatta kalmasını sağlıyor.

Şimdi burada romancılık kasmayacağım ama yalnızlığın birçok türü vardır. Bu blog onlardan birine çentiktir.

Hayırlı haftalar.

Bugün İngiltere’de biri hayvanat bahçesinde kendini kaplanın kafesine atmış. Görüntüleri var. Kaplan adamı yemiş. Ölmüş yani.

“Sarı çizgiyi geçmeyin”, “Burada sigara içilmez”, “Yüksek sesle konuşmayın”, “Engelli park yeri”…

İşaretler, uyarılar bizi sıra dışı ve normal olmayan işleri yapmaktan alıkoyamaz. Buna inanan ve hayatlarını duvar yazılarında yaşayan kültürler, tam aksine kendini eğitenlerin kölesi olurlar.

İndekslere ihtiyacımız var. Önemli göstergelerdir ancak her şeyi göstermezler. Mesela Henley Passport Index’i pasaportların seyahat kabiliyetini güzel şekilde özetler ancak bize birçok şeyi de söylemez, söyleyemez.

Henley listesinde 4. sırayı 12 ülke paylaşır ve 2. sırayı 3 ülke. Geleneksel sıralama beklentimize göre bu doğru görünmez. Ama indeksin işi konuyu birkaç eksende değerlendirmek değildir. Eğer tasarım değerlendirme kriterlerinden biri olsaydı 4. sıra bir ülkenin elinde olmak zorunda olurdu. Yine bu listede Hollanda 4. sıradadır ve Türkiye 44.

40.sıradaki Bosna-Hersek’teki bir pasaport memurunun ise Srebrenitsa’dan sonra Hollanda’ya 4. sıra nezaketi göstereceğini hiç zannetmiyorum.

İndeksler önemlidir.

Ama çok değil.

Ben Affleck birkaç gündür US’de interneti sallıyor. Adam bilinmedik bir tech nerd çıktı. Şöyle bir tanımlama yapmış, çok beğendim: “Hepimiz önemsizliğe doğru ilerliyoruz.”

İlk okumada biraz abartı, kimisi için biraz korkutucu gelebilir ama ikisi de değil. Gerçek.

Bakın son 1 haftada: İyi eğitimli ve uzun yıllara dayalı tecrübesi olan bir mühendisin, sağlam bir avukatın, iyi bir marka temsilcisinin ve titiz bir sekreterin ancak 2–3 haftada çıkartabilecekleri işi 1 günde hallettim. Detaylara girmeyeceğim ama buna inanın.

Bu noktada gerçekten hepimiz ama hepimiz önemsizliğe doğru ilerliyoruz.

Çok ilginç zamanlar bizi bekliyor. Ama yine de şu alıntıyı hatırlayıp umutlanıyorum: “Unuttuk kim olduğumuzu. Kaşifler, öncüler… Bekçiler değil.”

Gerçekte kim olduğumuzu hatırlayıp bildiklerimizi unutmamız lazım.

Bu dünyanın dışından düşünün. Artık buna mecbursunuz.

Jenerik pazarlamanın ne sunduğunu az çok biliyoruz:

Tekrar. Çünkü tanıdık olanı severiz. Sosyal kanıt. Çünkü başkalarını taklit ederiz. Aciliyet. Çünkü bir şeyi kaybetmenin acısı onu kazanmanın hazzından daha güçlüdür. Çapa etkisi. Çünkü ilk gördüğümüz referans noktamızdır (99 TL’nin yanındaki üstü çizili 199 TL). Çerçeveleme. Çünkü ifade algıya yön verir (%95 yağsız, %5 yağlıdan daha etkilidir). Karşılık. Çünkü bir şey aldıktan sonra verme arzusu içine düşeriz (promosyon, ücretsiz numune vd.). Otorite. Çünkü uzmanlara güveniriz (diş hekimleri öneriyor). Tuzak fiyatlama. Çünkü üçüncü seçenek diğer ikisinin konumunu değiştirir (orta boyun üstünde fiyatlanmış büyük boy patates). Varsayılanlar. Çünkü önceden seçilmişe dokunmayız (otomatik yenilemeler vd.). Kimlik ve duygu. Çünkü kim olduğumuzun karşılığı olmalıdır (Apple yaratıcıdır, On elit sporcudur).

Ve diğer trikler…

Jenerik pazarlama çalışır, yıllardır çalışıyor.

Ama artık yeni bir döneme giriyoruz.

Bu kancaların özellikle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde her geçen gün daha az kullanılacağını göreceğiz. Çünkü artık otorite biziz. Mesela Listerine, 1920’lerde “halitozis” kelimesini yaygınlaştırdı. Böylece sıradan ağız kokusu bir ürünle çözülmesi gereken sosyal bir soruna dönüştü. Listerine gibi şirketler gelişmiş tüketici nezdinde gözden düştü. O nedenle bu aralar çok sık işi olduğu gibi anlatan, direkt konuşan pazarlama görüyoruz (The Ordinary’nin dobra konuşması gibi).

Peki gelecek Dobra Pazarlama mı? Kısmen.

İkna artık kısayolların veya duygunun değil, gerçeğin konusu olacaktır. Yapay Zekâ’nın tam ters etki yapacağı konu başlıklarından biri budur.

Gelecek Gerçek Pazarlama olacaktır.

AI’ın maliyeti ve kabiliyeti üzerine yaptığımız tartışma bugün itibarıyla artık anlamsızdır.

Yılda yaklaşık 4.800 dolara mal olan iki Claude aboneliğiyle 4 kişilik ekip, 2018’de temel senaryoda yaklaşık 5,6 kişinin, iyimser senaryoda ise 8 kişinin yapacağı işi yapıyor ve bugünkü ücretlerle yılda yaklaşık 43.000 ila 115.000 dolar işçilik tasarrufu sağlıyor.

Bu net.

Hız ise ayrı bir konu. Bugün zorlasak en iyimiz AI kadar ve belki de ondan daha kompleks düşünebilir. Ama asla ve asla daha hızlı olamaz.

Size çok özet -hiç sevmem, bilirsiniz- ama bir kehanette daha bulunayım: 3 yıl.

Eğer büyük bir savaş ve küresel kriz çıkmazsa 3 yıl içinde bugün itibarıyla tek nefeste tanımladığınız işlerin %80’i yok olacak.

Tanımlama sadece bir pazarlama problemi değildir.

Çünkü araçlar gelip geçicidir ve çok azı, genellikle tek yönlü olanlar –tuzluk gibi–, belki kalıcı olabilir.

Mesela radyo, 1920’lerde zamanı, teknolojiyi ve yeni bir dünya görüşünü tanımlamıştı. Artık gündelik hayatımızın içinde neredeyse hiç yer bulamıyor.

Bugün yeni araçlar ile birlikte yeni bir tanımlama dönemine giriyoruz. Ve objektif, rasyonel insanlar olarak şunu görüyoruz: Tanımlama hiçbir zaman tamamlama olarak okunamaz. Hiçbir jenerasyon ve birkaç ortalama insan ömrünü içine alan zaman dilimi Homo sapiens’i nihai olarak tanımlayamaz ve geleceğe hazırlayamaz.

2000 yılında Türkiye’de internet kullanıcısı oranı %3,5 civarındaydı. Şu anda %87’nin üzerinde.

Bu iki Türkiye’nin aynı olma ihtimali var mı?

Aynı şekilde tanımlanabilir mi?

Tabii ki de hayır.

Geçmiş, bu topraklarda birçoğu için oryantal bir uğraştan fazlası değil. Fazlası olarak görüp öyle yaşıyor olmalarına rağmen.

Türkiye muhafazakârı artık kendini bile tanıyamıyor ve tanımlayamıyor.