Tahminin problemi, bizi olası tek bir koşula ikna etmeye çalışmasıdır. Bu efor, hazırlamak için değil, kabullendirmek için çalışır. Tek yönlüdür.
Alternatif yaklaşım, yüksek tondan konuşmayan; tedbiri elden bırakmamayı telkin eden, yumuşak bir dildir. Mesela, hava tahminleri genellikle bunun aksini yapar.
Katiyet, kendimiz; temkin ise etrafımız için doğru protokoldür.
İran’ı defalarca ziyaret ettim. Her ziyaretimden sonra derin bir şaşkınlıkla geri döndüm. Kısa aralıklarla yaptığım seyahatlerde bile bu şaşkınlığın seviyesi hiç azalmadı.
“Neye bu kadar hayret ettin, şaşkın?” dediğini duyar gibiyim.
Abi bak, İran; Kuzey Kore’den sonra dünyanın en büyük ikinci açık hava tımarhanesidir. Bu topraklarda devasa bir açık deney yürütülüyor. “Rejim” denen aygıt ile karşısındaki tebaa arasında dünya görüşü açısından neredeyse hiçbir ortak nokta yok. Demografik olarak ülke dengede değil. İran’da söylenen yaygın bir şaka vardır: “İran’da her iki kişiden biri Türk’tür. Diğer yarısı da yalan söyler.” diye.
Ciddi bir Türk nüfusu, azımsanmayacak bir Kürt nüfusu ve hatırı sayılır sayıda Sünni Beluç vardır.
Ben hep bu rejimin bir İsrail ürünü olduğunu savladım.
Yani tanık olduğumuz şeyin tam tersi bir durum söz konusu.
Bugün çıkarlarına uymayan bir tablo oluşursa, rejim devrilir.
Tam anlamıyla bir simülasyon İran.
Orada doğana acımamak, üzülmemek elde değil.
İdealin etrafında birleşebiliyor olmamız, bizi diğer her türden ayıran çok temel bir özelliktir.
Bu sadece hayatta kalmakla ilgili değildir.
“Sadece hayatta kalmak”, diğer türlerin ve bazı insanların tüm amacıdır.
İnsanın, tüm içgüdülerine karşı hayali bir bariyer üreterek kendini diğer her şeyden bu şekilde ayırması, beni her zaman büyülemiştir.
Rasyonelin içinde, irrasyonel bir krallık.
Hayırlı pazarlar.
Bugün ABD Çalışma Bakanlığı şöyle bir tweet attı:
“Küreselcilik başarısız oldu. Amerikanizm galip gelecek.”
Globalizmi, bir Amerikalı olmama rağmen, yıllardır Amerika adına eleştiriyorum. Çünkü bu süreçte yalnızca insanlığın ortak kazanımları heba edilmedi; aynı zamanda otantik olan da tahrip edildi.
Ne demek istiyorum?
Açık sınır politikaları; özellikle Birleşik Krallık, Kanada, bazı AB ülkeleri ve Biden dönemi ABD’sinde, bu ülkelerin demografik yapısını geri dönülmez biçimde bozdu. Benzer bir süreç Türkiye’de Suriyeliler üzerinden yaşandı. Bu bir havuz meselesi. Bir ülkenin genel başarısı; ortalama kültürel birlik, ortalama eğitim seviyesi ve ortak bir dünya görüşü etrafında örülür. Bu noktada Batı, bir bakıma, insanlığın ortak kazanımlarını riske atmış oldu.
İkinci olarak, globalizm “Hadi, siz de bize katılın” aciliyetiyle, henüz buna hazır olmayan birçok toplumun otantik kültürel dengelerini bozdu. Bugün pek çok toplum tanınmaz hâlde. Hepsi birbirine benziyor. Yirmi beş yıl önce durum böyle değildi.
Küreselciliğin başarısız olacağı baştan belliydi.
Benim için bu bir sürpriz değil.
Bilmediğim ve spekülasyon yapmaktan çekindiğim soru şu: Peki ya sonra?
Kenya’nın Nairobi kentinde ilginç bir wildcard vakası yaşandı. Olay birkaç gün önce internete düştü.
Wildcard nedir? Normalde katılım şartlarını karşılamayan bir sporcuya veya takıma, organizatörler tarafından istisnai olarak yarışma ya da turnuvaya katılım hakkı tanınması.
Nairobi’de düzenlenen ve ITF (International Tennis Federation) takviminde yer alan turnuvaya wildcard ile katılan Mısırlı Hacer’in, turnuva organizasyonunu açık biçimde yanılttığı görülüyor. Kişinin amatör seviyede dahi temel tenis bilgisine sahip olmadığı anlaşılıyor.
Ortaya çıkan görüntüler sadece komik değil; aynı zamanda moral bozucu. Bir insanın -ve bir organizasyonun- kendini bu duruma düşürmesi utanç verici.
Tepkilerin büyük bölümü, Kenya Tenis Federasyonu ve turnuva organizasyonunun bu durumu nasıl gözden kaçırabildiği üzerine yoğunlaşmış. Ancak neredeyse kimse şu soruyu sormamış:
Bu maç neden yarıda kesilmedi ve bu utanç verici tablo neden sonlandırılmadı?
Burada mesele sadece organizasyonel bir hata değil.
Son on yıldır özellikle Batı merkezli olarak yürütülen, “herkes her şeyi yapabilir” iddiasına dayanan sol tabanlı yetkinlik ütopyası (Nike gibi markaların kurumsal beden-olumlama kampanyalarında da görüldüğü üzere) insanları tehlikeli bir yanılgıya sürükledi:
“Her şeyi yapabilirim.”
Hayır.
Her şeyi yapamazsın.
Deneyebilirsin.
Ama yapamadığını gördüğün noktada durmayı bilmelisin.
Aksi hâlde sadece kendini değil, seni izlemek ve muhatap almak zorunda kalan herkesi de tüketirsin.
Yılı haftalar ve günler üzerinden takvimlemek, etkin bir listeleme yöntemi değildir.
Birçok kişi için bu yaklaşım, ne kadar zamanımız olduğu konusunda yanlış algılara yol açar.
365 gün. Rakamımız bu. Bunun yaklaşık 120’sini uyuyarak geçiriyoruz. Tatiller, hastalıklar, kişisel bakım, alışveriş, spor derken; elimizde gerçekten iş yapıp bir şeyler inşa edebileceğimiz belki 20 gün kalıyor. Bu 20 günü nasıl ve nereye konumlandırdığın çok önemli.
Bunu ileriye dönük ortalama ömrünü baz alarak düşündüğünde, verimli yılların için kaba bir çıkarım da yapabilirsin.
Fazla zamanımız yok. Gerçekten.
TDK, “argo” kelimesini şöyle tanımlıyor: “Her yerde ve her zaman kullanılmayan veya kullanılmaması gereken, çoklukla eğitimsiz kişilerin söylediği söz veya deyim.”
Bence bu adil bir tanım değil. Argo çok daha olumlu bir tanımlamayı hak ediyor. Çünkü argo, kültürü tanımlar. İyi ya da kötü, bunu yapar.
Amerika’da bilirsin, isimlere lakap takmak bir gelenektir.
Örneğin: William → Bill, Robert → Bob, Richard → Dick olur.
Diyeceksin ki: Nasıl yani “Dick”?
İnsan kendine neden böyle bir isim versin?
Dick eskiden “erkek” anlamına gelen sıradan bir kelimeydi. Ancak argo, özellikle 1950’lerden sonra, bu anlamı ele geçirip yön verdi. Bugün artık kimse çocuğuna bu ismi vermiyor.
Peki argo bu kadar “eğitimsiz” olarak tanımlanıyorsa, eğitimli kitleleri nasıl bu kadar güçlü biçimde etkileyebiliyor?
Belki de mesele her zaman eğitim değildir.
Belki de birçok farklı eğitim türü vardır.
Ve belki de biz hepsine hâkim değilizdir.
Trump, benzerleri gibi bunun farkında olan çok güçlü bir demagog*.
*Demagog da argo da Fransız kökenli kelimelerdir.
Osmanlı’nın 624 yıllık ömrünün 465 yılı resmî olarak savaşla geçti. İmparatorluk, yapısal olarak bir savaş devletiydi; barış hiçbir zaman varsayılan durum olmadı, yalnızca bir ara dönem olarak görüldü.
Osmanlı kaç “Maduro” götürdü, hesabı yok.
Bunlar realiteler.
Ancak her şeyin ötesinde, bu bir anlatım meselesi. Bir başka anlatım, “Osmanlı’nın çökmüş Balkanları nasıl ayağa kaldırdığı ve birlik getirdiği” ya da “Doğu Roma’nın yozlaşmışlığından İstanbul’u nasıl kurtardığı” şeklinde de kurulabilir.
Anlatım; realite, dünya görüşü ve beklentiler etrafında örgütlenir.
Ancak insan bu dünyada var olduğu müddetçe değişmeyen, taş gibi soğuk bir gerçek vardır: Güç kimdeyse, anlatımı da o belirler.
Bugün Amerika’nın Venezuela’ya yaptığından daha beterini yapacak yüzlerce devlet var. Biz de onlardan biriyiz. Hırslıyız.
Kafa açma.
Dostlar;
Aptal görünmeyi reddeden kişinin gelişmesi mümkün değildir.
Ancak cehaletini kabul eden kişi dönüşebilir.
Jung’a atfedilen bir sözde şöyle denir:
“Budala, kurtarıcının öncüsüdür.”
Budala ol.
Birkaç yıl önce şunu yazmıştım: “Birini gelecekten geldiğine ikna etmek, bunu gizlemekten daha zordur. Çünkü olağan dışı olanın tanınması ciddi bir efor gerektirir.”
Daha yapay zekâ ortada yoktu. Artık olağan dışı neredeyse her içeriğin altında, gerçek olsun ya da olmasın, birçok kişi “Bu AI” diye yorum yazıyor.
Şüphe yerleşti mi ortadan kaldırmak son derece zordur.
Yapay zekâ ile birlikte, gerçek içeriğin en çok darbe alacağı alanlardan biri burası olacaktır.
Artık sadece üretmek değil, ikna etmek zorunda kalacağız.
Hayırlı pazarlar.